Mieszkańcy Ziemi Chełmskiej polegli i pomordowani z rąk komunistów

Od trzech lat zacząłem odnotowywać nazwiska poległych i pomordowanych  mieszkańców ziemi chełmskiej w latach 40 i 50   XX wieku. Przeglądając dokumenty podziemia niepodległościowego, jak również raporty i sprawozdania UB i MO  ciągle natrafiałem na nazwiska ofiar „władzy ludowej”. Byli to zarówno oficerowie i żołnierze Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Batalionów Chłopskich i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, jak również mieszkańcy wiosek i miast chełmskich nie zaangażowani w działalność konspiracyjną. Ci ostatni ginęli najczęściej tylko za to, że byli Polakami, lub też mieszkali w wioskach uważanych przez  sowietów i ubeków za „reakcyjne”.

W wielu przypadkach jedyną winą ofiary  NKWD/UB/MO było udzielenie schronienia żołnierzom podziemia antykomunistycznego, czy przekazanie im bochenka chleba. Strzelano zarówno do mężczyzn, jak i kobiet i dzieci (najmłodsza ustalona przeze mnie ofiara Anna Dziachan miała 4 lata), nie oszczędzano też całych  rodzin. Dla wzbudzenia postrachu u innych mieszkańców okolicznych wiosek zabudowania ofiar palono, a ich ciała wrzucano do ognia.

Odrębna kategorię stanowią ofiary  komunistycznych sądów  rozstrzeliwane publicznie bezpośrednio po wydaniu wyroku.

Lista liczy około 300 nazwisk i jest niewątpliwie dopiero zalążkiem właściwej listy strat Polaków – mieszkańców ziemi chełmskiej z rąk sowietów i polskich komunistów. Symbolicznie otwiera ją gajowy z Wojsławic, a zarazem żołnierz Armii Krajowej,  Franciszek Halama zamordowany 18 października 1943  roku przez  partyzantów sowieckich podczas napadu rabunkowego na gajówkę.  Zamyka zaś młody chłopiec z Leśniczówki Tadeusz Hawryluk poległy  śmiercią Żołnierza Niepodległej Polski w marcu 1959 roku.

Odrębnych badań archiwalnych wymaga  problem Chełmian wywiezionych przez sowietów w  latach czterdziestych  na Sybir. Zachowane niekompletne listy (opracowywane w 1945 roku przez podziemie antykomunistyczne) zawierają w odniesieniu do kilku gmin powiatu chełmskiego po kilkadziesiąt nazwisk i pseudonimów. Ilu spośród nich  nie powróciło do swoich wiosek i rodzin nie dowiemy się chyba nigdy.

Tak jak już nigdy nie poniosą kary oprawcy w  ubeckich i milicyjnych mundurach, mimo iż w pierwszych latach III Rzeczypospolitej większość z nich jeszcze żyła i pobierała wysokie emerytury za udział w „utrwalaniu władzy ludowej”, a dokumenty ich zbrodni były w archiwach. Dziś rodzinom pomordowanych pozostała już tylko wiara w Sądy Boskie.

Czytaj dalej Mieszkańcy Ziemi Chełmskiej polegli i pomordowani z rąk komunistów

Edward Woll „Gruby” – komendant chełmskiego obwodu Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”

Edward Woll starszy sierżant 7 pułku piechoty Legionów, oficer AK – WiN, Chełmianin z Galicji, który przez okres 2 lat (1945 -1947) kierował antykomunistycznym podziemiem w obwodzie chełmskim całe swe życie poświęcił Ojczyźnie.

Edward Woll 1958
Od lewej E. Woll, syn chrzestny Jan Buratyński i jego mama Eugenia

Urodził się 15 lipca 1901 roku w Przemyślu, jako jedyny syn Józefa i Wilhelminy. Brał udział w wojnie z bolszewikami w latach 1919 – 1921. W okresie II PR zawodowy podoficer Wojska Polskiego. Był między innymi instruktorem w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, a następnie służył w stopniu starszego sierżanta w 7 pułku piechoty w Chełmie. Nazwisko jego występuje w wykazie członków sekcji kolarskiej Wojskowego Klubu Sportowego „Garnizon” w Chełmie z kwietnia 1937 roku. Pod pozycją nr 18 czytamy: „ st. sierż. Edward Woll (urodzony 15.07.1901 Przemyśl woj. lwowskie” .

Nie są znane jego losy podczas wojny obronnej 1939 roku. Czytaj dalej Edward Woll „Gruby” – komendant chełmskiego obwodu Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”

Pan Bóg powołał Komendanta „Młota” do wiecznej służby.

znicz

"Młot" - marzec 1947

15 czerwca 2009 roku w szpitalu w Chełmie zmarł ostatni komendant Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” na Ziemi Chełmskiej porucznik Henryk Lewczuk „Młot”.

Na 4 lipca przygotowywaliśmy jego 86 urodziny, mięliśmy pojechać do Zażdżar, gdzie w grudniową noc 1945 roku cudem uszedł spod kul ubowców, na bieżąco pracowaliśmy (w miarę jak mu słabnące z każdym dniem zdrowie pozwalało) nad monografią chełmskiej konspiracji antykomunistycznej, mieliśmy jeszcze wiele wspólnych planów.

Plany Boskie okazały się inne …

Czytaj dalej Pan Bóg powołał Komendanta „Młota” do wiecznej służby.

Oni tworzyli zręby komunistycznej władzy w województwie chełmskim

1 czerwca 1975 roku z trzech powiatów powstało jedno z najmniejszych w PRL województwo chełmskie. Pod względem liczby ludności przez cały okres istnienia nowego podziału administracyjnego zajmowało 49 (ostatnie ) miejsce.  Liczba mieszkańców w 1975 roku wynosiła 221 500, a w 1998 (ostatnim roku funkcjonowania) doszła do niespełna 249 tysięcy. Niewielki potencjał terytorialny i ludnościowy komunistyczne władze starały się rekompensować „siłą i dynamiką aparatu partyjnego”.

Zatwierdzony przez władze centralne Komitet Wojewódzki PZPR  (realna władza w PRL – w odróżnieniu od fasadowego  Urzędu Wojewódzkiego, który pełnił jedynie  funkcje wykonawcze zlecone przez PZPR) liczył aż 66 członków i 3 zastępców. Egzekutywa Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Chełmie  składała się z 18 najbardziej zaufanych i doświadczonych towarzyszy, nierzadko po raz pierwszy w 1975 roku  przybyłych do Chełma  z Lublina i okolicznych miast i miasteczek.

4 czerwca 1975 roku do Chełma przybył członek KC PZPR, a zarazem wicepremier rządu PRL  Kazimierz Olszewski, który przywiózł zatwierdzone przez Biuro Polityczne KC PZPR nazwiska najwyższych funkcjonariuszy partyjnych nowego województwa.

W skład pierwszego  Sekretariatu  Komitetu Wojewódzkiego  weszli: Czytaj dalej Oni tworzyli zręby komunistycznej władzy w województwie chełmskim

Lista funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa , którzy w latach 80. XX wieku rozpracowywali społeczeństwo województwa chełmskiego. (Niepełna)

Lista funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa z byłego województwa chełmskiego z lat 80 ubiegłego wieku zawiera 189 nazwisk. Jej początki sięgają 1990 roku kiedy to jako przewodniczący chełmskiej komisji weryfikacyjnej SB otrzymałem listę  133 funkcjonariuszy, którzy zdecydowali się stanąć do weryfikacji. Pozostałe 56 nazwisk ustaliłem dzięki pomocy internowanych i więzionych działaczy chełmskiej „Solidarności,  którzy otrzymali z Instytutu Pamięci Narodowej swoje dokumenty i wynotowali nazwiska esbeków. Część nazwisk otrzymałem też od osób  prześladowanych w PRL po opublikowaniu pierwszej listy chełmskich esbeków na stronie lubelskiej grupy „Ujawnić Prawdę”.  Dzięki zainteresowaniu mieszkańców ziemi chełmskiej lista jest na bieżąco uzupełniana  o kolejne nazwiska i bardziej szczegółowe dane.

Publikując ją w obecnym kształcie  nadal  liczę na  uzupełnienia: Czytaj dalej Lista funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa , którzy w latach 80. XX wieku rozpracowywali społeczeństwo województwa chełmskiego. (Niepełna)

Chełmski wkład w Lubelski Lipiec 1980

Na stronie internetowej  Sierpień 80 (sygnowanej przez NSZZ „Solidarność” i Instytut Pamięci Narodowej) poświęconej wydarzeniom sierpnia 1980 roku i powstaniu „Solidarności” w informacji o  Regionie Chełmskim NSZZ „Solidarność” opracowanej przez   Małgorzatę Chomę – Jusińską z  Lubelskiego Oddziału IPN czytamy:

W VII 1980 r. fala strajków, jakie miały miejsce na Lubelszczyźnie po wprowadzeniu na początku miesiąca podwyżek cen artykułów mięsnych, dotarła również do Chełma. Skala protestów w województwie chełmskim w porównaniu z sąsiednim Lubelskim była jednak nieznaczna. Od 15 do 19 VII, a po przerwie także 23 VII strajkowała załoga Zakładów Komunikacji Miejskiej w Chełmie; od 17 VII protest objął tamtejszy oddział przedsiębiorstwa „Transbud”, a 21 VII – Zakład Remontowy Chełmskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Następnego dnia tzw. nieznani sprawcy oblali farbą pomnik Braterstwa Broni„.

Informacja tylko  o tych trzech  chełmskich zakładach pracy, które miały odwagę w lipcu 1980 roku przyłączyć się do strajków lubelskich powielana jest we wszystkich dotychczasowych wydawnictwach poświęconych  „lubelskiemu lipcowi” i początkom NSZZ „Solidarność” na ziemi chełmskiej. Czytaj dalej Chełmski wkład w Lubelski Lipiec 1980

Władze Regionu Chełmskiego NSZZ „Solidarność” 1980- 81

W marcu 1980 roku odbył się I Zjazd Regionu Chełmskiego NSZZ „Solidarność”. Ostatecznie w regionie znalazły się struktury „Solidarności           z Chełma i Krasnegostawu. Włodawa  do wprowadzenia stanu wojennego pozostała w Regionie Środkowowschodnim.  14 marca 1980 roku delegaci wybrali 97 osobowy Zarząd Regionu i jego 15 osobowe Prezydium. Pierwszym przewodniczącym Regionu Chełmskiego został Bogusław Mikus, a jego zastępcami Franciszek Lipert i Mirosław Przylipiak.

Na II Zjeździe w dniu 25 października 1981 roku zmniejszono liczbę członków zarządu do 57 osób i   dokonano zmian w Prezydium. Przewodnczącym pozostał B. Mikus, a jego zastępcami   zostali wybrani Franciszek Lipert i Barbara Szubert.

13 grudnia 1981 roku internowano  12 z 15 członków Prezydium z 1980 roku, a   z  zreorganizowaneg0 w 1981 roku zarządu regionu internowano 22 członków i  z nowego prezydium 10.

Z 9 -osobowej  Komisji Rewizyjnej internowano  4 osoby. Czytaj dalej Władze Regionu Chełmskiego NSZZ „Solidarność” 1980- 81

Polscy pisarze skazani przez komunistów na nieistnienie

Nazwiska  wynotowałem z książki: „Cenzura PRL. Wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu. 1.10.1951r.” wydanej w 2002 roku przez Wydawnictwo NORTOM na podstawie zachowanego tajnego egzemplarza nr 000305 wykazu opracowanego przez Ministerstwo Kultury i Sztuki i centralny Zarząd Bibliotek pod nadzorem Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

Zbigniew Żmigrodzki w Posłowiu pisze, że na podstawie opracowanych wykazów: „W latach 1952 -1953 ministerstwo kultury oraz bezpieczeństwa publicznego przeprowadziły zakrojoną na szeroką skalę „czystkę” w bibliotekach publicznych. Dokonano jej na podstawie kilku wykazów, mających charakter dokumentów poufnych – kierownicy bibliotek musieli zwrócić je po zakończeniu „selekcji”. Dwa i pół tysiąca tytułów w kilku milionach egzemplarzy wywieziono pod kontrolą do wyznaczonych w poszczególnych województwach papierni. Tam je zniszczono. Ten sposób unicestwienia polskiego słowa wywarł jeszcze gorsze wrażenie, niż palenie książek przez hitlerowców w roku 1933 w Niemczech na ulicznych stosach. Taka publiczna śmierć książki była przynajmniej jawna i w ten sposób jakby bardziej honorowa”.

W okresie po 1944 roku nie była to pierwsza „czystka” w bibliotekach polskich. Ocalone z hitlerowskiej pożogi księgozbiory komuniści po raz pierwszy zaczęli „uwalniać od wrogiej literatury” już w październiku 1945 roku, kiedy to Ministerstwo Oświaty (nadzorujące wówczas wszystkie polskie biblioteki) rozesłało do bibliotek tajną instrukcję z wykazem książek nakazującą: „niezwłoczne usunięcie z bibliotek szkolnych wszystkich typów i stopni książek ujętych w wykazie”. Dla pełnego obrazu opisywanych działań dodajmy, że kierownikiem Ministerstwa Oświaty był w tym czasie reprezentujący Polskie Stronnictwo Ludowe (Mikołajczykowskie) przedwojenny działacz ludowy i nauczyciel Czesław Wycech (w okresie okupacji niemieckiej członek kierownictwa Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i dyrektor Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj).

Ilu z tych autorów nie powróciło do polskich bibliotek już nigdy ? Czy kiedykolwiek powrócą – skoro nawet w III i IV RP są ciągle nieobecni!

Czytaj dalej Polscy pisarze skazani przez komunistów na nieistnienie

Lista więźniów politycznych w ZK Hrubieszów w 1983 roku

Listę przepisałem własnoręcznie z listy przekazanej przez Stanisława Dąbrowskiego z Lublina (członek podziemnej „Solidarnosći” w FSC i organizator pomocy internowanym i uwięzionym w regionie lubelskim), który od wiosny 1982 do marca 1983 był oficjalnym łącznikiem miedzy kapelanem więzienia w Hrubieszowie a podziemną „Solidarnością” i Komitetem Pomocy Więźniom przy Kurii Biskupiej w Lublinie. Przejąłem po nim te obowiązki od marca 1983 i pełniłem do końca funkcjonowania więzienia dla więźniów politycznych w zakładzie Karnym  w Hrubieszowie.

Czytaj dalej Lista więźniów politycznych w ZK Hrubieszów w 1983 roku